Accueil > Mots-clés > familles botaniques (selon AGP IV & PPG I)

familles botaniques (selon AGP IV & PPG I) : classement par ordres

Classification phylogénétique botanique des angiospermes (plantes « à fleurs ») et Classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères)

L’observation des organes de reproduction est à la base de la classification « classique ». Pendant longtemps, la recherche n’a que peu modifié celle-ci, aboutissement des connaissances botaniques. L’apport récent des techniques d’études de l’ADN (lui-même n’est connu que depuis quelques décennies) a bouleversé la cladistique [1] et amené de passionnantes remises en cause de la classification du vivant. Une autre page recense toujours l’ancienne classification des familles dont l’utilisation est encore très répandue.

Sur l’Angiosperms Phylogeny Group III (édition 2009), voir la Classification_APG III sur Wikipédia anglophone.

Les familles botaniques de l’Europe occidentale sont souvent moins diversifiées que les mêmes familles présentes dans le reste de l’Hémisphère Nord.

Les glaciations ont plusieurs fois repoussé les plantes vers le Sud dans des espaces refuges assez réduits. Les reconquêtes entre les périodes glaciaires se font donc à partir d’un patrimoine appauvri, au contraire des régions de l’Amérique du Nord et de l’Asie du Nord-Est dont l’arrière pays immense et très varié a été moins couvert par les glaces. Aussi, ces régions ont pu mieux préserver et diversifier leurs espèces. De même pour les espèces communes à ces zones et à l’Europe occidentale, la diversité génétique a pu y être mieux préservée.

Une quatrième version de la classification est depuis parue et suivie ici, l’APG IV (2016) :
Wikipédia francophone
Wikipédia anglophone

Sur le PPG I (2016) du Pteridophyte Phylogeny Group, voir : https://fr.wikipedia.org/wiki/Pteridophyte_Phylogeny_Group

Le Pteridophyte Phylogeny Group, ou PPG, est un groupe international informel de botanistes systématiciens qui collaborent pour établir un consensus sur la classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères) qui reflète les connaissances sur les relations entre les plantes découvertes par des études phylogénétiques. En 2016, le groupe a publié une classification des ptéridophytes existants, appelée « PPG I ». L’article comptait 94 auteurs (26 principaux et 68 supplémentaires). [consulté en décembre 2021]

et sa source : https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jse.12229


Acorales

❦  Acoraceae
acore (Acorus calamus)

Alismatales

❦  Araceae
arum d’Italie (Arum italicum)
gouet tacheté (Arum maculatum)
calla des marais (Calla palustris)

❦  Alismataceae
sagittaire (Sagittaria sagittifolia)
plantain d’eau (Alisma plantago-aquatica)

❦  Butomaceae
butome (Butomus umbellatus)

❦  Hydrocharitaceae
aloès d’eau (Stratiotes aloides)
morène des grenouilles (Hydrocharis morsus-ranae)

❦  Potamogetonaceae
potamot nageant (Potamogeton natans)

Apiales

❦  Araliaceae
lierre (Hedera helix)
éleuthérocoque (Eleutherococcus senticosus)
écuelle d’eau (Hydrocotyle vulgaris)
ginseng (Panax ginseng)

❦  Apiaceae
livêche (Levisticum officinale)
cèleri à couper (Apium graveolens secalinum)
cerfeuil musqué (Myrrhis odorata)
panais (Pastinaca sativa)
cèleri-branche (Apium graveolens dulce)
[...]

Aquifoliales

❦  Aquifoliaceae
houx (Ilex aquifolium)
houx verticillé (Ilex verticillata)

Asparagales

❦  Orchidaceae
céphalanthère de Damas (Cephalanthera damasonium)
orchis négligé (Dactylorhiza praetermissa)
orchis tacheté (Dactylorhiza maculata)
épipactis pourpre noirâtre (Epipactis atrorubens)
orchis incarnat (Dactylorhiza incarnata)
[...]

❦  Iridaceae
safran (Crocus sativus)
iris des jardins (Iris × germanica)
iris de Sibérie (Iris sibirica)
crocus de Naples (Crocus vernus)
crocus jaune  (Crocus ancyrensis)
[...]

❦  Asparagaceae
muscari à grappe (Muscari neglectum)
asperge (Asparagus officinalis)
muscari à toupet (Muscari comosum)
dame d’onze heures (Ornithogalum umbellatum)

❦  Amaryllidaceae
poireau (Allium porrum)
ciboule (Allium fistulosum)
ail (Allium sativum)
narcisse des poètes (Narcissus poeticus)
oignon (Allium cepa)
[...]

❦  Asparagaceae Scilloideae
scille (Scilla siberica)
jacinthe hispanica (Hyacinthoides non-scripta hispanica)
jacinthe des bois (Hyacinthoides non-scripta)

❦  Asparagaceae Nolinoideae
sceau de Salomon multiflore (Polygonatum multiflorum)
fragon petit-houx (Ruscus aculeatus)
sceau de Salomon odorant (Polygonatum odoratum)
muguet (Convallaria majalis)
sceau de Salomon à feuilles verticillées (Polygonatum verticillatum)

❦  Asphodelaceae
hémérocalle fauve (Hemerocallis fulva)
asphodèle blanc (Asphodelus albus)

Asterales

❦  Campanulaceae
cardinale des marais (Lobelia urens)
campanule des Carpathes (Campanula carpatica)
jasione des montagnes (Jasione montana)
campanule des murailles (Campanula portenschlagiana)
campanule agglomérée (à bouquet) (Campanula glomerata)
[...]

❦  Menyanthaceae
nénufar, faux (Nymphoides peltata)
trèfle d’eau (Menyanthes trifoliata)

❦  Asteraceae
laitue (Lactuca sativa)
matricaire camomille (Matricaria chamomilla)
épervière orangée (Hieracium aurantiacum)
artichaut (Cynara scolymus)
chicorée annuelle (Cichorium endivia)
[...]

Boraginales

❦  Boraginaceae
grémil officinal (Lithospermum officinale)
pulmonaire (Pulmonaria officinalis)
vipérine (Echium vulgare)
consoude hérissée (Symphytum asperum)
myosotis des champs (Myosotis arvensis)
[...]

Brassicales

❦  Tropaeolaceae
capucine (Tropaeolum majus)

❦  Resedaceae
réséda (Reseda lutea)
gaude (Reseda luteola)

❦  Brassicaceae
roquette (Eruca sativa)
navet (Brassica rapa)
sisymbre officinal (Sisymbrium officinale)
lunaire annuelle (Lunaria annua)
radis (Raphanus sativus)
[...]

Buxales

❦  Buxaceae
buis (Buxus sempervirens)

Caryophyllales

❦  Plumbaginaceae
dentelaire du Cap (Plumbago auriculata)

❦  Polygonaceae
patience crépue (Rumex crispus)
oseille (Rumex acetosa)
oseille, petite (Rumex acetosella)
persicaire amphibie (Polygonum amphibium)
renouée des haies (Fallopia aubertii)
[...]

❦  Caryophyllaceae
oeillet des fleuristes (Dianthus caryophyllus)
saponaire (Saponaria officinalis)
oeillet mignardise (Dianthus plumarius)
coquelourde des jardins (Silene coronaria)
compagnon blanc (Silene latifolia)
[...]

❦  Amaranthaceae
épinard (Spinacia oleracea)
épinard-fraise (Blitum virgatum)
chénopode blanc (Chenopodium album)
arroche-fraise (Blitum capitatum)
betterave (Beta vulgaris)
[...]

❦  Aizoaceae
tétragone (Tetragonia tetragonoides)

❦  Portulacaceae
pourpier (Portulaca oleracea)

❦  Nyctaginaceae

Celastrales

❦  Celastraceae
parnassie des marais (Parnassia palustris)
fusain d’Europe (Euonymus europaeus)

Ceratophyllales

❦  Ceratophyllaceae
cornifle nageant (Ceratophyllum demersum)

Cornales

❦  Cornaceae
cornouiller mâle (Cornus mas)
cornouiller du Canada (Cornus canadensis)
cornouiller sanguin (Cornus sanguinea)
cornouiller blanc (Cornus alba)

❦  Hydrangeaceae
hortensia (Hydrangea macrophylla)
hortensia serrata (Hydrangea serrata)
hortensia à feuilles de chêne (Hydrangea quercifolia)
seringat (Philadelphus coronarius)
hortensia grimpant (Hydrangea petiolaris)
[...]

Cucurbitales

❦  Cucurbitaceae
bryone (Bryonia dioica)
courgette (Cucurbita pepo)
melon (Cucumis melo)
concombre à confire (Melothria scabra)
potiron (Cucurbita maxima)
[...]

Dipsacales

❦  Adoxaceae
yèble (Sambucus ebulus)
viorne bodnantense (Viburnum × bodnantense)
viorne mancienne (Viburnum lantana)
sureau du Canada (Sambucus canadensis)
sureau noir (Sambucus nigra)
[...]

❦  Caprifoliaceae
mâche (Valerianella locusta)
valériane rouge (Centranthus ruber)
valériane (Valeriana officinalis)
chèvrefeuille (Lonicera caprifolium)
weigéla (Weigela florida)
[...]

Equisetales

❦  Equisetaceae
prêle des champs (Equisetum arvense)
prêle des marais (Equisetum palustre)
prêle des rivières (Equisetum fluviatile)

Ericales

❦  Balsaminaceae
balsamine des jardins (Impatiens balsamina)

❦  Polemoniaceae
polémoine bleue (Polemonium caeruleum)

❦  Primulaceae
hottonie des marais (Hottonia palustris)
cyclamen coum (Cyclamen coum)
lysimaque thyrsiflore (Lysimachia thyrsiflora)
lysimaque commune (Lysimachia vulgaris)
mouron rouge (Lysimachia arvensis)
[...]

❦  Actinidiaceae
kiwi (Actinidia deliciosa)

❦  Clethraceae
clèthre à feuilles d’aulne (Clethra alnifolia)

❦  Ericaceae
canneberge (Vaccinium oxycoccos)
leucothoe (Leucothoe axillaris)
andromède (Andromeda polifolia)
bruyère tétragone (Erica tetralix)
callune (Calluna vulgaris)
[...]

❦  Theaceae

Fabales

❦  Fabaceae
haricot d’Espagne (Phaseolus coccineus)
luzerne (Medicago sativa)
coronille variée (Securigera varia)
fénugrec (Trigonella foenum-graecum)
pois de senteur (Lathyrus odoratus)
[...]

Fagales

❦  Fagaceae
chêne rouvre/sessile (Quercus petraea)
hêtre (Fagus sylvatica)
chêne des marais (Quercus palustris)
chêne pédonculé (Quercus robur)
chêne pubescent (Quercus pubescens)
[...]

❦  Juglandaceae
noyer (Juglans regia)
noyer noir (Juglans nigra)

❦  Betulaceae
charme (Carpinus betulus)
bouleau pubescent (Betula pubescens)
noisetier (Corylus avellana)
noisetier de Byzance (Corylus colurna)
aulne de Corse (Alnus cordata)
[...]

Garryales

❦  Garryaceae
aucuba (Aucuba japonica)

Gentianales

❦  Rubiaceae
aspérule odorante (Galium odoratum)
garance des teinturiers (Rubia tinctorum)
caille-lait jaune (Galium verum)
gardénia (Gardenia jasminoides)
gaillet gratteron (Galium aparine)
[...]

❦  Gentianaceae
centaurée, petite (Centaurium erythraea)
gentiane jaune (Gentiana lutea)

❦  Apocynaceae
pervenche (Vinca minor)
apocyne chanvrin (Apocynum cannabinum)

Geraniales

❦  Geraniaceae
érodium à feuilles de ciguë (Erodium cicutarium)
herbe à Robert (Geranium robertianum)
géranium à feuilles découpées (Geranium dissectum)
géranium à feuilles rondes (Geranium rotundifolium)
érodium bec-de-cigogne (Erodium ciconium)
[...]

Ginkgoales

❦  Ginkgoaceae
ginkgo (Ginkgo biloba)

Lamiales

❦  Oleaceae
jasmin officinal (Jasminum officinale)
troène (Ligustrum vulgare)
jasmin d’hiver (Jasminum nudiflorum)
forsythia (Forsythia × intermedia)
troène à feuilles ovales (Ligustrum ovalifolium)
[...]

❦  Plantaginaceae
véronique petit-chêne (Veronica chamaedrys)
digitale (Digitalis purpurea)
penstémon (Penstemon tenuis)
véronique en épis (Veronica spicata)
plantain corne-de-cerf (Plantago coronopus)
[...]

❦  Scrophulariaceae
scrofulaire noueuse (Scrophularia nodosa)
buddléia de Lindley (Buddleja lindleyana)
buddléia à feuilles alternes (Buddleja alternifolia)
bouillon blanc (Verbascum thapsus)
buddléia (Buddleja davidii)

❦  Lamiaceae
agripaume (Leonurus cardiaca)
oreille d’ours (Stachys byzantina )
basilic (Ocimum basilicum)
sauge jamensis (Salvia x jamensis)
romarin (Salvia rosmarinus)
[...]

❦  Paulowniaceae
paulownia (Paulownia tomentosa)

❦  Lentibulariaceae
utriculaire commune (Utricularia vulgaris)

❦  Acanthaceae
acanthe (Acanthus mollis)

❦  Bignoniaceae
bignone (Campsis grandiflora)
catalpa (Catalpa bignonioides)

❦  Verbenaceae
verveine rugueuse (Verbena rigida)
lantana arbuste (Lantana camara)
verveine couvre-sol (Verbena corymbosa)
verveine des jardins (Verbena × hybrida)
verveine hastée (Verbena hastata)
[...]

❦  Orobanchaceae

Laurales

❦  Lauraceae
laurier sauce (Laurus nobilis)

Liliales

❦  Colchicaceae
colchique d’automne (Colchicum multiflorum)

❦  Liliaceae
tulipe des bois (Tulipa sylvestris)
tulipe humilis (Tulipa humilis)
lis (Lilium bulbiferum)
fritillaire impériale (Fritillaria imperialis)
fritillaire pintade (Fritillaria meleagris)

Magnoliales

❦  Magnoliaceae
magnolia à grandes fleurs (Magnolia grandiflora)
tulipier de Virginie (Liriodendron tulipifera)
magnolia étoilé (Magnolia stellata)
magnolia (Magnolia × soulangeana)

Malpighiales

❦  Euphorbiaceae
euphorbe des bois (Euphorbia amygdaloides)
euphorbe des marais (Euphorbia palustris)
euphorbe petit-cyprès (Euphorbia cyparissias)
euphorbe epithymoides (Euphorbia polychroma)
mercuriale vivace (Mercurialis perennis)
[...]

❦  Passifloraceae
passiflore (Passiflora incarnata)

❦  Salicaceae
peuplier noir (Populus nigra)
peuplier blanc (Populus alba)
saule pourpre (Salix purpurea)
saule pleureur (Salix babylonica)
tremble (Populus tremula)
[...]

❦  Violaceae
violette odorante (Viola odorata)
pensée sauvage (Viola tricolor)
violette des marais (Viola palustris)

❦  Linaceae
lin_ vivace (Linum bienne)
lin_ usuel (Linum usitatissimum)

❦  Hypericaceae
millepertuis à grandes fleurs (Hypericum calycinum)
millepertuis perforé (Hypericum perforatum)

Malvales

❦  Malvaceae
rose trémière (Alcea rosea)
guimauve (Althaea officinalis)
mauve alcée (Malva alcea)
mauve sylvestre (Malva sylvestris)
lavatère arbustive (Lavatera arborea)
[...]

❦  Thymelaeaceae
daphné (bois-gentil) (Daphne mezereum)

❦  Cistaceae
hélianthème commun (Helianthemum nummularium)

Myrtales

❦  Lythraceae
salicaire (Lythrum salicaria)

❦  Onagraceae
circée de Lutèce (Circaea lutetiana)
gaura (Oenothera lindheimeri)
épilobe hérissé (Epilobium hirsutum)
fuchsia de Magellan (Fuchsia magellanica)
onagre à grandes fleurs (Oenothera glazioviana)
[...]

Nymphaeales

❦  Nymphaeaceae
nénufar blanc (Nymphaea alba)
nénufar jaune (Nuphar lutea)

Oxalidales

❦  Oxalidaceae
oxalis petite oseille (Oxalis acetosella)

Pinales

❦  Cupressaceae
cyprès (Cupressus sempervirens)
thuya (Thuja plicata)
cyprès de Leyland (Cuprocyparis leylandii)
genévrier (Juniperus communis)

❦  Taxaceae
if (Taxus baccata)

❦  Pinaceae
mélèze (Larix decidua)
pin sylvestre (Pinus sylvestris)
sapin pectiné (Abies alba)
épicéa (Picea abies)

Piperales

❦  Aristolochiaceae

Poales

❦  Typhaceae
massette à feuilles larges (Typha latifolia)
rubanier dressé (Sparganium erectum)
massette à feuilles étroites (Typha angustifolia)

❦  Juncaceae
jonc épars (Juncus effusus)
jonc glauque (Juncus inflexus)

❦  Cyperaceae
laiche des rives (Carex riparia)
laiche pendante (Carex pendula)
jonc des tonneliers (Schoenoplectus lacustris)
laiche de Buchanan (Carex buchananii)
laiche faux-souchet (Carex pseudocyperus)
[...]

❦  Poaceae
avoine (Avena sativa)
dactyle aggloméré (Dactylis glomerata)
baldingère faux-roseau (Phalaris arundinacea)
fléole des prés (Phleum pratense)
pâturin annuel (Poa annua)
[...]

Polypodiales

❦  Cystopteridaceae
polypode dryoptère (Gymnocarpium dryopteris)
polypode de Robert (Gymnocarpium robertianum)
capillaire blanc (Cystopteris fragilis)

❦  Aspleniaceae
doradille du Nord (Asplenium septentrionale)
asplénium noir (Asplenium adiantum-nigrum)
capillaire des murailles (Asplenium trichomanes)
cétérach officinal (Asplenium ceterach)
scolopendre (Asplenium scolopendrium)
[...]

❦  Woodsiaceae
❦  Athyriaceae
fougère femelle (Athyrium filix-femina)

❦  Dryopteridaceae
dryoptéris voisin (Dryopteris affinis)
polystic à aiguillons (Polystichum aculeatum)
fougère mâle (Dryopteris filix-mas)
dryoptéris de la Chartreuse (Dryopteris carthusiana)
polystic à soies (Polystichum setiferum)
[...]

❦  Thelypteridaceae
phégoptéris vulgaire (Phegopteris connectilis)
oréoptéris (Oreopteris limbosperma)
fougère des marais (Thelypteris palustris)

❦  Blechnaceae
blechne (Struthiopteris spicant)

❦  Dennstaedtiaceae
fougère aigle (Pteridium aquilinum)

Proteales

❦  Platanaceae
platane commun (Platanus × hispanica)

Ranunculales

❦  Papaveraceae
coquelicot (Papaver rhoeas)
chélidoine (Chelidonium majus)
corydale jaune (Pseudofumaria lutea)
pavot de Californie (Eschscholzia californica)
pavot somnifère (œillette) (Papaver somniferum)
[...]

❦  Berberidaceae
épine-vinette (Berberis vulgaris)
épimède (Epimedium pinnatum)
mahonia (Berberis aquifolium)

❦  Ranunculaceae
populage des marais (Caltha palustris)
goutte de sang (Adonis annua)
clématite des montagnes (Clematis montana)
renoncule rampante (Ranunculus repens)
anémone fausse-renoncule (Anemone ranunculoides)
[...]

Rosales

❦  Rosaceae
fraisier (Fragaria ×)
potentille ansérine (Potentilla anserina)
laurier-cerise (Prunus laurocerasus)
alchémille (Alchemilla vulgaris)
alisier torminal (Sorbus torminalis)
[...]

❦  Elaeagnaceae
olivier de Bohème (Elaeagnus angustifolia)
argousier (Hippophae rhamnoides)

❦  Rhamnaceae
céanothe (Ceanothus × delilianus)
bourdaine (Frangula dodonei)
nerprun purgatif (Rhamnus cathartica)

❦  Ulmaceae
orme lisse (Ulmus laevis)
orme champêtre (Ulmus minor)
orme de montagne (Ulmus glabra)

❦  Cannabaceae
chanvre (Cannabis sativa)
houblon (Humulus lupulus)

❦  Urticaceae
pariétaire de Judée (Parietaria judaica)
ortie (Urtica dioica)
ortie brulante (Urtica urens)

Salviniales

❦  Salviniaceae
azolle fausse-fougère (Azolla filiculoides)

Santalales

❦  Santalaceae
gui_ (Viscum album)

Sapindales

❦  Anacardiaceae
arbre à perruques (Rhus coggygria)
sumac amarante (Rhus typhina)
sumac des corroyeurs (Rhus coriaria)

❦  Sapindaceae
érable plane (Acer platanoides)
érable champêtre (Acer campestre)
érable sycomore (Acer pseudoplatanus)
marronnier (Aesculus hippocastaneum)

❦  Rutaceae
rue officinale (Ruta graveolens)

❦  Simaroubaceae
ailante (Ailanthus altissima)

Saxifragales

❦  Paeoniaceae
pivoine (Paeonia lactiflora)

❦  Hamamelidaceae
hamamélis mou (Hamamelis mollis)
hamamélis de Virginie (Hamamelis virginiana)

❦  Grossulariaceae
groseillier à fleurs (Ribes sanguineum)
groseillier (Ribes rubrum)
cassissier (Ribes nigrum)
casseillier (Ribes × nidigrolaria)
groseillier à maquereau (Ribes uva-crispa)

❦  Saxifragaceae
deutzia (Deutzia gracilis)
saxifrage granulé (Saxifraga granulata)
heuchère (désespoir du peintre) (Heuchera americana)
perce-pierre (Saxifraga tridactylites)
bergénia (Bergenia crassifolia)

❦  Crassulaceae
orpin des rochers (Sedum rupestre)
orpin des jardins (Sedum spectabile)
joubarbe des montagnes (Sempervivum montanum)
joubarbe des toits (Sempervivum tectorum)
sédum âcre (Sedum acre)
[...]

❦  Haloragaceae
myriophylle à épis (Myriophyllum spicatum)

Solanales

❦  Convolvulaceae
liseron des haies (Calystegia sepium)
patate douce (Ipomoea batatas)
liseron des champs (Convolvulus arvensis)
volubilis (Ipomoea purpurea)

❦  Solanaceae
morelle douce-amère (Solanum dulcamara)
tomate (Solanum lycopersicum)
poivron (Capsicum annuum)
morelle noire (Solanum nigrum)
aubergine (Solanum melongena)
[...]

Vitales

❦  Vitaceae
vigne vierge (vraie) (Parthenocissus quinquefolia)
vigne (Vitis vinifera)
vigne vierge (Ampelopsis brevipedunculata)

Zingiberales

❦  Cannaceae
canna (Canna indica)

❦  Zingiberaceae
curcuma (Curcuma longa)

[1Science de la classification.