Accueil > Mots-clés > familles botaniques (selon AGP IV & PPG I)

familles botaniques (selon AGP IV & PPG I) : classement par ordres

Classification phylogénétique botanique des angiospermes (plantes « à fleurs ») et Classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères)

L’observation des organes de reproduction est à la base de la classification « classique ». Pendant longtemps, la recherche n’a que peu modifié celle-ci, aboutissement des connaissances botaniques. L’apport récent des techniques d’études de l’ADN (lui-même n’est connu que depuis quelques décennies) a bouleversé la cladistique [1] et amené de passionnantes remises en cause de la classification du vivant. Une autre page recense toujours l’ancienne classification des familles dont l’utilisation est encore très répandue.

Sur l’Angiosperms Phylogeny Group III (édition 2009), voir la Classification_APG III sur Wikipédia anglophone.

Les familles botaniques de l’Europe occidentale sont souvent moins diversifiées que les mêmes familles présentes dans le reste de l’Hémisphère Nord.

Les glaciations ont plusieurs fois repoussé les plantes vers le Sud dans des espaces refuges assez réduits. Les reconquêtes entre les périodes glaciaires se font donc à partir d’un patrimoine appauvri, au contraire des régions de l’Amérique du Nord et de l’Asie du Nord-Est dont l’arrière pays immense et très varié a été moins couvert par les glaces. Aussi, ces régions ont pu mieux préserver et diversifier leurs espèces. De même pour les espèces communes à ces zones et à l’Europe occidentale, la diversité génétique a pu y être mieux préservée.

Une quatrième version de la classification est depuis parue et suivie ici, l’APG IV (2016) :
Wikipédia francophone
Wikipédia anglophone

Sur le PPG I (2016) du Pteridophyte Phylogeny Group, voir : https://fr.wikipedia.org/wiki/Pteridophyte_Phylogeny_Group

Le Pteridophyte Phylogeny Group, ou PPG, est un groupe international informel de botanistes systématiciens qui collaborent pour établir un consensus sur la classification des ptéridophytes (lycophytes et fougères) qui reflète les connaissances sur les relations entre les plantes découvertes par des études phylogénétiques. En 2016, le groupe a publié une classification des ptéridophytes existants, appelée « PPG I ». L’article comptait 94 auteurs (26 principaux et 68 supplémentaires). [consulté en décembre 2021]

et sa source : https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jse.12229


Acorales

❦  Acoraceae
acore (Acorus calamus)

Alismatales

❦  Araceae
calla des marais (Calla palustris)
arum d’Italie (Arum italicum)
gouet tacheté (Arum maculatum)

❦  Alismataceae
plantain d’eau (Alisma plantago-aquatica)
sagittaire (Sagittaria sagittifolia)

❦  Butomaceae
butome (Butomus umbellatus)

❦  Hydrocharitaceae
morène des grenouilles (Hydrocharis morsus-ranae)
aloès d’eau (Stratiotes aloides)

❦  Potamogetonaceae
potamot nageant (Potamogeton natans)

Apiales

❦  Araliaceae
ginseng (Panax ginseng)
écuelle d’eau (Hydrocotyle vulgaris)
lierre (Hedera helix)
éleuthérocoque (Eleutherococcus senticosus)

❦  Apiaceae
persil (Petroselinum crispum)
cerfeuil (Anthriscus cerefolium)
arabette des Alpes (Arabis alpina)
carvi (Carum carvi)
panicaut (Eryngium campestre)
[...]

Aquifoliales

❦  Aquifoliaceae
houx (Ilex aquifolium)
houx verticillé (Ilex verticillata)

Asparagales

❦  Orchidaceae
épipactis à larges feuilles (Epipactis helleborine)
orchis mâle (Orchis mascula)
orchis négligé (Dactylorhiza praetermissa)
orchis brulé (Neotinea ustulata)
limodore à feuilles avortées (Limodorum abortivum)
[...]

❦  Iridaceae
crocus de Naples (Crocus vernus)
crocus d’automne (Crocus speciosus)
iris de Sibérie (Iris sibirica)
crocus de Tommasini (Crocus tommasinianus)
iris des jardins (Iris × germanica)
[...]

❦  Asparagaceae
muscari à toupet (Muscari comosum)
muscari à grappe (Muscari neglectum)
dame d’onze heures (Ornithogalum umbellatum)
asperge (Asparagus officinalis)

❦  Amaryllidaceae
ail rocambole (Allium sativum ophioscorodon)
ciboulette (Allium schoenoprasum)
poireau perpétuel (Allium ampeloprasum)
perce-neige (Galanthus nivalis)
ail des ours (Allium ursinum)
[...]

❦  Asparagaceae Scilloideae
jacinthe des bois (Hyacinthoides non-scripta)
scille (Scilla siberica)
jacinthe hispanica (Hyacinthoides non-scripta hispanica)

❦  Asparagaceae Nolinoideae
muguet (Convallaria majalis)
sceau de Salomon multiflore (Polygonatum multiflorum)
fragon petit-houx (Ruscus aculeatus)
sceau de Salomon odorant (Polygonatum odoratum)
sceau de Salomon à feuilles verticillées (Polygonatum verticillatum)

❦  Asphodelaceae
hémérocalle fauve (Hemerocallis fulva)
asphodèle blanc (Asphodelus albus)

Asterales

❦  Campanulaceae
cardinale des marais (Lobelia urens)
campanule des Carpathes (Campanula carpatica)
jasione des montagnes (Jasione montana)
campanule gantelée (Campanula trachelium)
campanule à feuilles rondes (Campanula rotundifolia)
[...]

❦  Menyanthaceae
nénufar, faux (Nymphoides peltata)
trèfle d’eau (Menyanthes trifoliata)

❦  Asteraceae
lampsane (Lapsana communis)
échinacée (Echinacea purpurea)
topinambour (Helianthus tuberosus)
tanaisie (Tanacetum vulgare)
centaurée des montagnes (Centaurea montana)
[...]

Boraginales

❦  Boraginaceae
pulmonaire à longues feuilles (Pulmonaria longifolia)
grémil officinal (Lithospermum officinale)
vipérine (Echium vulgare)
consoude hérissée (Symphytum asperum)
grémil diffus (Lithodora diffusa)
[...]

Brassicales

❦  Tropaeolaceae
capucine (Tropaeolum majus)

❦  Resedaceae
réséda (Reseda lutea)
gaude (Reseda luteola)

❦  Brassicaceae
aubriète (Aubrieta deltoidea)
julienne des dames (Hesperis matronalis)
drave printanière (Erophila verna)
cardamine hérissée (Cardamine hirsuta)
chou frisé (Brassica oleracea sabellica)
[...]

Buxales

❦  Buxaceae
buis (Buxus sempervirens)

Caryophyllales

❦  Plumbaginaceae
dentelaire du Cap (Plumbago auriculata)

❦  Polygonaceae
renouée bistorte (Polygonum bistorta)
persicaire amphibie (Polygonum amphibium)
patience (Rumex patienta)
patience crépue (Rumex crispus)
rhubarbe (Rheum rhabarbarum)
[...]

❦  Caryophyllaceae
oeillet mignardise (Dianthus plumarius)
saponaire (Saponaria officinalis)
oeillet des fleuristes (Dianthus caryophyllus)
silène enflé (Silene vulgaris)
compagnon rouge (Silene dioica)
[...]

❦  Amaranthaceae
poirée (Beta vulgaris cicla)
chénopode blanc (Chenopodium album)
épinard-fraise (Blitum virgatum)
amarante queue-de-renard (Amaranthus caudatus)
betterave (Beta vulgaris)
[...]

❦  Aizoaceae
tétragone (Tetragonia tetragonoides)

❦  Portulacaceae
pourpier (Portulaca oleracea)

❦  Nyctaginaceae

Celastrales

❦  Celastraceae
fusain d’Europe (Euonymus europaeus)
parnassie des marais (Parnassia palustris)

Ceratophyllales

❦  Ceratophyllaceae
cornifle nageant (Ceratophyllum demersum)

Cornales

❦  Cornaceae
cornouiller mâle (Cornus mas)
cornouiller blanc (Cornus alba)
cornouiller du Canada (Cornus canadensis)
cornouiller sanguin (Cornus sanguinea)

❦  Hydrangeaceae
hortensia grimpant (Hydrangea petiolaris)
hortensia en panicule (Hydrangea paniculata)
hortensia aspera (Hydrangea aspera)
hortensia serrata (Hydrangea serrata)
hortensia (Hydrangea macrophylla)
[...]

Cucurbitales

❦  Cucurbitaceae
melon (Cucumis melo)
concombre (Cucumis sativus)
potiron (Cucurbita maxima)
potimarron (Cucurbita maxima var. potimarron)
cornichon (Cucumis sativus)
[...]

Dipsacales

❦  Adoxaceae
viorne mancienne (Viburnum lantana)
yèble (Sambucus ebulus)
sureau rameux (Sambucus racemosa)
viorne obier (Viburnum opulus)
viorne bodnantense (Viburnum × bodnantense)
[...]

❦  Caprifoliaceae
mâche (Valerianella locusta)
symphorine blanche (Symphoricarpos albus)
chèvrefeuille du Japon (Lonicera japonica)
scabieuse colombaire (Scabiosa columbaria)
[...]

Equisetales

❦  Equisetaceae
prêle des rivières (Equisetum fluviatile)
prêle des champs (Equisetum arvense)
prêle des marais (Equisetum palustre)

Ericales

❦  Balsaminaceae
balsamine des jardins (Impatiens balsamina)

❦  Polemoniaceae
polémoine bleue (Polemonium caeruleum)

❦  Primulaceae
primevère rose (Primula rosea)
lysimaque thyrsiflore (Lysimachia thyrsiflora)
primevère élevée (Primula eliator)
hottonie des marais (Hottonia palustris)
cyclamen de Naples (Cyclamen hederifolium)
[...]

❦  Actinidiaceae
kiwi (Actinidia deliciosa)

❦  Clethraceae
clèthre à feuilles d’aulne (Clethra alnifolia)

❦  Ericaceae
callune (Calluna vulgaris)
canneberge (Vaccinium oxycoccos)
bruyère d’hiver (Erica carnea)
andromède (Andromeda polifolia)
myrtillier (Vaccinium myrtillus)
[...]

❦  Theaceae

Fabales

❦  Fabaceae
mélilot blanc (Trigonella alba)
fève (Vicia faba)
soja (Glycine max, Glycine soja)
févier d’Amérique (Gleditsia triacanthos)
genêt à balai (Cytisus scoparius)
[...]

Fagales

❦  Fagaceae
chêne pédonculé (Quercus robur)
chêne des marais (Quercus palustris)
hêtre (Fagus sylvatica)
chêne pubescent (Quercus pubescens)
chêne rouvre/sessile (Quercus petraea)
[...]

❦  Juglandaceae
noyer (Juglans regia)
noyer noir (Juglans nigra)

❦  Betulaceae
bouleau pubescent (Betula pubescens)
aulne de Corse (Alnus cordata)
noisetier de Byzance (Corylus colurna)
aulne blanc (Alnus incana)
bouleau verruqueux (Betula pendula)
[...]

Garryales

❦  Garryaceae
aucuba (Aucuba japonica)

Gentianales

❦  Rubiaceae
garance des teinturiers (Rubia tinctorum)
garance voyageuse (Rubia peregrina)
caille-lait jaune (Galium verum)
aspérule odorante (Galium odoratum)
gardénia (Gardenia jasminoides)
[...]

❦  Gentianaceae
gentiane jaune (Gentiana lutea)
centaurée, petite (Centaurium erythraea)

❦  Apocynaceae
pervenche (Vinca minor)
apocyne chanvrin (Apocynum cannabinum)

Geraniales

❦  Geraniaceae
géranium macrorrhizum (Geranium macrorrhizum)
géranium à feuilles découpées (Geranium dissectum)
herbe à Robert (Geranium robertianum)
érodium bec-de-cigogne (Erodium ciconium)
géranium des marais (Geranium palustre)
[...]

Ginkgoales

❦  Ginkgoaceae
ginkgo (Ginkgo biloba)

Lamiales

❦  Oleaceae
jasmin officinal (Jasminum officinale)
troène (Ligustrum vulgare)
jasmin d’hiver (Jasminum nudiflorum)
frêne (Fraxinus excelsior)
forsythia (Forsythia × intermedia)
[...]

❦  Plantaginaceae
pesse d’eau (Hippuris vulgaris)
plantain corne-de-cerf (Plantago coronopus)
penstémon (Penstemon tenuis)
linaire (Linaria vulgaris)
ruine de Rome (Cymbalaria muralis)
[...]

❦  Scrophulariaceae
buddléia (Buddleja davidii)
buddléia à feuilles alternes (Buddleja alternifolia)
scrofulaire noueuse (Scrophularia nodosa)
buddléia de Lindley (Buddleja lindleyana)
bouillon blanc (Verbascum thapsus)

❦  Lamiaceae
marrube (Marrubium vulgare)
lamier pourpre (Lamium purpureum)
sarriette des jardins (Satureja hortensis)
calament (Clinopodium nepeta)
sauge jamensis (Salvia x jamensis)
[...]

❦  Paulowniaceae
paulownia (Paulownia tomentosa)

❦  Lentibulariaceae
utriculaire commune (Utricularia vulgaris)

❦  Acanthaceae
acanthe (Acanthus mollis)

❦  Bignoniaceae
bignone (Campsis grandiflora)
catalpa (Catalpa bignonioides)

❦  Verbenaceae
lantana arbuste (Lantana camara)
verveine officinale (Verbena officinalis)
lantana rampant (Lantana montevidensis)
verveine odorante (Aloysia triphylla)
verveine couvre-sol (Verbena corymbosa)
[...]

❦  Orobanchaceae

Laurales

❦  Lauraceae
laurier sauce (Laurus nobilis)

Liliales

❦  Colchicaceae
colchique d’automne (Colchicum multiflorum)

❦  Liliaceae
tulipe des bois (Tulipa sylvestris)
fritillaire impériale (Fritillaria imperialis)
tulipe humilis (Tulipa humilis)
fritillaire pintade (Fritillaria meleagris)
lis (Lilium bulbiferum)

Magnoliales

❦  Magnoliaceae
magnolia à grandes fleurs (Magnolia grandiflora)
tulipier de Virginie (Liriodendron tulipifera)
magnolia étoilé (Magnolia stellata)
magnolia (Magnolia × soulangeana)

Malpighiales

❦  Euphorbiaceae
ricin (Ricinus communis)
euphorbe petit-cyprès (Euphorbia cyparissias)
euphorbe epithymoides (Euphorbia polychroma)
euphorbe des marais (Euphorbia palustris)
mercuriale vivace (Mercurialis perennis)
[...]

❦  Passifloraceae
passiflore (Passiflora incarnata)

❦  Salicaceae
tremble (Populus tremula)
saule à trois étamines (Salix triandra)
saule pleureur (Salix babylonica)
peuplier noir (Populus nigra)
saule pourpre (Salix purpurea)
[...]

❦  Violaceae
pensée sauvage (Viola tricolor)
violette odorante (Viola odorata)
violette des marais (Viola palustris)

❦  Linaceae
lin_ vivace (Linum bienne)
lin_ usuel (Linum usitatissimum)

❦  Hypericaceae
millepertuis à grandes fleurs (Hypericum calycinum)
millepertuis perforé (Hypericum perforatum)

Malvales

❦  Malvaceae
tilleul argenté (Tilia tomentosa)
tilleul à petites feuilles (Tilia cordata)
hibiscus de Syrie (althaea) (Hibiscus syriacus)
guimauve (Althaea officinalis)
mauve alcée (Malva alcea)
[...]

❦  Thymelaeaceae
daphné (bois-gentil) (Daphne mezereum)

❦  Cistaceae
hélianthème commun (Helianthemum nummularium)

Myrtales

❦  Lythraceae
salicaire (Lythrum salicaria)

❦  Onagraceae
fuchsia de Magellan (Fuchsia magellanica)
onagre (Oenothera biennis)
onagre à grandes fleurs (Oenothera glazioviana)
épilobe en épi (Epilobium angustifolium)
circée de Lutèce (Circaea lutetiana)
[...]

Nymphaeales

❦  Nymphaeaceae
nénufar blanc (Nymphaea alba)
nénufar jaune (Nuphar lutea)

Oxalidales

❦  Oxalidaceae
oxalis petite oseille (Oxalis acetosella)

Pinales

❦  Cupressaceae
thuya (Thuja plicata)
genévrier (Juniperus communis)
cyprès (Cupressus sempervirens)
cyprès de Leyland (Cuprocyparis leylandii)

❦  Taxaceae
if (Taxus baccata)

❦  Pinaceae
épicéa (Picea abies)
pin sylvestre (Pinus sylvestris)
mélèze (Larix decidua)
sapin pectiné (Abies alba)

Piperales

❦  Aristolochiaceae

Poales

❦  Typhaceae
massette à feuilles étroites (Typha angustifolia)
massette à feuilles larges (Typha latifolia)
rubanier dressé (Sparganium erectum)

❦  Juncaceae
jonc glauque (Juncus inflexus)
jonc épars (Juncus effusus)

❦  Cyperaceae
laiche faux-souchet (Carex pseudocyperus)
scirpe des marais (Eleocharis palustris)
jonc des tonneliers (Schoenoplectus lacustris)
laiche pendante (Carex pendula)
linaigrette engainante (Eriophorum vaginatum)
[...]

❦  Poaceae
pâturin des prés (Poa pratensis)
pâturin annuel (Poa annua)
vulpin des prés (Alopecurus pratensis)
vulpin genouillé (Alopecurus geniculatus)
chiendent (Elytrigia repens)
[...]

Polypodiales

❦  Cystopteridaceae
polypode dryoptère (Gymnocarpium dryopteris)
polypode de Robert (Gymnocarpium robertianum)
capillaire blanc (Cystopteris fragilis)

❦  Aspleniaceae
asplénium noir (Asplenium adiantum-nigrum)
rue des murailles (Asplenium ruta-muraria)
doradille du Nord (Asplenium septentrionale)
capillaire des murailles (Asplenium trichomanes)
cétérach officinal (Asplenium ceterach)
[...]

❦  Woodsiaceae
❦  Athyriaceae
fougère femelle (Athyrium filix-femina)

❦  Dryopteridaceae
fougère mâle (Dryopteris filix-mas)
polypode commun (Polypodium vulgare)
polystic à aiguillons (Polystichum aculeatum)
polypode intermédiaire (Polypodium interjectum)
dryoptéris de la Chartreuse (Dryopteris carthusiana)
[...]

❦  Thelypteridaceae
phégoptéris vulgaire (Phegopteris connectilis)
fougère des marais (Thelypteris palustris)
oréoptéris (Oreopteris limbosperma)

❦  Blechnaceae
blechne (Struthiopteris spicant)

❦  Dennstaedtiaceae
fougère aigle (Pteridium aquilinum)

Proteales

❦  Platanaceae
platane commun (Platanus × hispanica)

Ranunculales

❦  Papaveraceae
chélidoine (Chelidonium majus)
pavot somnifère (œillette) (Papaver somniferum)
pavot de Californie (Eschscholzia californica)
coeur de Marie (Dicentra spectabilis)
coquelicot (Papaver rhoeas)
[...]

❦  Berberidaceae
épimède (Epimedium pinnatum)
épine-vinette (Berberis vulgaris)
mahonia (Berberis aquifolium)

❦  Ranunculaceae
ficaire (Ranunculus ficaria)
anémone de Grèce (Anemone blanda)
clématite des Alpes (Clematis alpina)
douve, petite (Ranunculus flammula)
anémone fausse-renoncule (Anemone ranunculoides)
[...]

Rosales

❦  Rosaceae
sorbier des oiseleurs (Sorbus aucuparia)
cognassier du Japon (Chaenomeles japonica)
corète du Japon (Kerria japonica)
potentille rampante (Potentilla reptans)
cormier (Sorbus domestica)
[...]

❦  Elaeagnaceae
olivier de Bohème (Elaeagnus angustifolia)
argousier (Hippophae rhamnoides)

❦  Rhamnaceae
nerprun purgatif (Rhamnus cathartica)
bourdaine (Frangula dodonei)
céanothe (Ceanothus × delilianus)

❦  Ulmaceae
orme de montagne (Ulmus glabra)
orme lisse (Ulmus laevis)
orme champêtre (Ulmus minor)

❦  Cannabaceae
houblon (Humulus lupulus)
chanvre (Cannabis sativa)

❦  Urticaceae
pariétaire de Judée (Parietaria judaica)
ortie (Urtica dioica)
ortie brulante (Urtica urens)

Salviniales

❦  Salviniaceae
azolle fausse-fougère (Azolla filiculoides)

Santalales

❦  Santalaceae
gui_ (Viscum album)

Sapindales

❦  Anacardiaceae
sumac des corroyeurs (Rhus coriaria)
arbre à perruques (Rhus coggygria)
sumac amarante (Rhus typhina)

❦  Sapindaceae
érable plane (Acer platanoides)
marronnier (Aesculus hippocastaneum)
érable champêtre (Acer campestre)
érable sycomore (Acer pseudoplatanus)

❦  Rutaceae
rue officinale (Ruta graveolens)

❦  Simaroubaceae
ailante (Ailanthus altissima)

Saxifragales

❦  Paeoniaceae
pivoine (Paeonia lactiflora)

❦  Hamamelidaceae
hamamélis de Virginie (Hamamelis virginiana)
hamamélis mou (Hamamelis mollis)

❦  Grossulariaceae
casseillier (Ribes × nidigrolaria)
groseillier (Ribes rubrum)
groseillier à fleurs (Ribes sanguineum)
cassissier (Ribes nigrum)
groseillier à maquereau (Ribes uva-crispa)

❦  Saxifragaceae
perce-pierre (Saxifraga tridactylites)
heuchère (désespoir du peintre) (Heuchera americana)
saxifrage granulé (Saxifraga granulata)
bergénia (Bergenia crassifolia)
deutzia (Deutzia gracilis)

❦  Crassulaceae
orpin (grand) (Sedum telephium)
orpin blanc (Sedum album)
orpin doux (Sedum sexangulare)
sédum âcre (Sedum acre)
orpin des rochers (Sedum rupestre)
[...]

❦  Haloragaceae
myriophylle à épis (Myriophyllum spicatum)

Solanales

❦  Convolvulaceae
liseron des haies (Calystegia sepium)
volubilis (Ipomoea purpurea)
liseron des champs (Convolvulus arvensis)
patate douce (Ipomoea batatas)

❦  Solanaceae
morelle noire (Solanum nigrum)
poivron (Capsicum annuum)
jusquiame (Hyoscyamus niger)
tomatillo (Physalis ixocarpa)
morelle douce-amère (Solanum dulcamara)
[...]

Vitales

❦  Vitaceae
vigne vierge (Ampelopsis brevipedunculata)
vigne (Vitis vinifera)
vigne vierge (vraie) (Parthenocissus quinquefolia)

Zingiberales

❦  Cannaceae
canna (Canna indica)

❦  Zingiberaceae
curcuma (Curcuma longa)

[1Science de la classification.